Košarkaški Mocart

Podeli:
Ken Levine/Getty Images

Na današnji dan pre 27 godina poginuo je Dražen Petrović, jedan od najvećih košarkaša nekadašnje Jugoslavije, a po mnogim mišljenjima i anketama, i na Starom kontinentu.

Čovek koga je tragična smrt u saobračajnoj nesreći u Nemačkoj sprečila da ostavi još dublji trag u NBA ligi je, izuzimajući olimpijsko zlato, uzeo sve najvažnije klupske i reprezentativne titule i trofeje.

Sa reprezentacijom Jugoslavije se popeo na evropski i svetski tron, dok je nastupao za Cibonu domogao se trofeja jugoslovenskog Kupa i nacionalnog šampiona, te pehara Kupa pobednika kupova (1987) i dva Kupa evropskih šampiona (1985, 1986). U madridskom Realu je ugravirao svoje ime među osvajače Kupa kralja i Kupa pobednika kupova. Kao član selekcija Jugoslavije i Hrvatske osvajao je srebrne medalje na Olimpijskim igrama u Seulu (1988) i Barseloni (1992), dok je na početku karijere sa Šibenkom na parketu uzeo titulu šampiona Jugoslavije (1983) koja je, međutim, ubrzo košarkašima ovog kluba oduzeta administrativnom odlukom čelnika tadašnjeg Košarkaškog saveza Jugoslavije.

Ipak, pokojni Dražen je, daleko više nego po osvojenim trofejima, svoje ime među velikanima ovog sporta trajno upisao zahvaljujući sjajnim individualnim umećima koja su mu doneli nadimak “košarkaškog Mocarta”. Sin Joleta i Biserke Petrović ostao je upamćen kao nenadmašan šuter i briljantni asistent, čovek koji je bio nezaustavljiv za svoje čuvare u igri jedan na jedan. Za njega nije bio problem da na utakmici ubaci 60 poena (rekordni učinak je imao na duelu Cibone i Olimpije kada se zaustavio na broju od 112 poena) ili protivnički koš prorešeta sa devet trojki, koliko je pogodio protiv Limoža u susretu Kupa evropskih šampiona. Osim toga, posedovao je ubilačku žicu, tačnije želju da u svakom meču, bez obzira na cenu i trenutni rezultat, dođe do pobede. Zbog toga nije bio omiljen lik kod navijača protivničkih ekipa, ali su i oni koji ga nisu voleli, poštovali ovog košarkaškog majstora.

Posle preranog odlaska dobio je brojna priznanja koja su trebala da ovekoveče uspomenu na legendu iz Šibenika. U Košarkašku kuću slavnih primljen je 2002. godine, dok ga je portal HoopsHype.com 2013. godine izabrao za najboljeg evropskog košarkaša svih vremena. Cibonina dvorana u glavnom gradu Hrvatske od 1993. nosi naziv Dom Dražena Petrovića, u Zagrebu je takođe dobio trg, spomenik (visok četiri metra) i Memorijalni centar, a u Lozani je ispred Olimpijskog muzeja 29. aprila 1995. podignuta statua ovog nenadmašnog asa. I rodni grad mu se odužio otkrivanjem bronzanog Draženovog odlevka na Baldekinu, te otvaranjem Spomen muzeja, pa ipak, više od ovih priznanja i spomenika Petrovića i posle fizičkog nestanka u životu održavaju sećanja njegovih savremenika i snimci spektakularnih igara na košarkaškim parketima.

Junak naše priče je rođen 22. oktobra 1964. godine, a košarku je počeo da trenira kao 13-godišnjak u juniorima Šibenke. Na odluku da se aktivno posveti sportu koji će ga kasnije proslaviti je svakako uticala činjenica da je košarkaškim putem već ranije krenuo njegov stariji brat Aleksandar. Nakon samo dve godine talentovani dečak je postao prvotimac Šibenke, kluba koji je u to vreme postao član elitne jugoslovenske košarkaške lige. Dražen se od ostalih igrača izdvajao ne samo nesvakidašnjim talentom, već i time što je svakodnevno fanatično trenirao po nekoliko sati kako bi unapredio šut i ostale elemente igre.

Nikada ni pre ni posle toga nisam video igrača sa većom željom od Dražena da uspe u košarci. On je igrao košarku zbog ljubavi, a ne zbog novca”, pričao je kasnije Zoran Slavnić koji je kao mladi trener radio sa Petrovićem u Šibenki.

Vrlo brzo je tinejdžer iz Šibenika izrastao u prvu zvezdu tima koji je dve godine uzastopno (u sezonama 1982 . i 1983.) stizao do finala Kupa Radivoja Koraća, gde ga je oba puta zaustavio francuski Limož. Ipak, najveći podvig Petrović i drugovi su napravili u prvenstvu Jugoslavije, tada možda i najkvalitetnijoj ligi Starog kontinenta. U sezoni 1982/83 su, nakon sjajnih igara, dogurali do finala plej-ofa, a od titule ih je delio samo trijumf nad Bosnom. Klub sa Baldekina je 9. aprila 1983 bio domaćin treće odlučujuće utakmice ovih rivala koja je zbog svoje završnice ušla u istoriju jugoslovenske košarke. U poslednjim sekundama susreta pri minimalnom vođstvu sarajevskih ’Studenata’ (82:81) Dražen je promašio šut za pobedu, međutim, sudija Ilija Matijević je, procenivši da je bek Bosne Sabit Hadžić tom prilikom faulirao najboljeg igrača Šibenčana, pružio novu šansu mladom asu.

Tada 18-godišnjem Petroviću nije zadrhtala ruka pri izvođenju slobodnih bacanja. Domaćini su zahvaljujući njegovim poenima stigli do minimalne pobede i senzacionalnog trijumfa u šampionatu Jugoslavije. Kapiten Marelja je primio pehar namenjen novom prvaku, a Šibenik je počeo da slavi svoje heroje. Sutradan je, međutim, usledio neočekivani obrt, tačnije pravi šok za Šibenčane. Čelnici KSJ su sa obrazloženjem da prekršaja nad Petrovićem nije bilo odlučili da se utakmica poništi i odigra novi susret. Šibenka nije prihvatila presudu da ponovo juri već na parketu osvojenu titulu, pa je odbila da svoje igrače ponovo pošalje na megdan Sarajlijama. Bosna je na kraju praktično za zelenim stolom dobila ranije na terenu izgubljeni trofej, dok su Dražen i njegovi Šibenčani godinama sa ogorčenjem pričali o ovom postupku rukovodstva Saveza.    

Ken Levine/Getty Images

Najtalentovaniji jugoslavenski košarkaš je debi na velikim reprezentativnim takmičenjima imao 1983. na Evropskom prvenstvo u Francuskoj na kojem su ’Plavi’ zauzeli razočaravajuće sedmo mesto. Već naredne 1984. na Olimpijskim igrama u Los Anđelesu stajao je na najnižoj stepenici pobedničkog postolja. Zajedno sa ostalim članovima podmlađene selekcije našeg državnog tima iz Kalifornije se vratio sa bronzanom medaljom, prvim od brojnih odličja koje će osvojiti tokom repezentativne karijere. Po izlasku iz JNA rešio je da promeni klub, a za njegove usluge su logično bili zainteresovani svi tadašnji najboji timovi SFRJ. Odlučio je da prihvati ponudu Cibone i tako zaigra zajedno sa bratom Aleksandrom koji je već nekoliko sezona nosio dres ovog zagrebačkog tima.

Usledile su godine tokom kojih će ovaj klub, predvođen maestralnim “košarkaškim Mocartom”, superiorno osvajati domaće i međunarodne trofeje.  U prvoj sezoni, 1984/85,  pored duple jugoslovenske krune (prvenstvo i Kup SFRJ) u vitrine kluba iz glavnog grada Hrvatke stigao je i pehar namenjen najboljem timu Starog kontinenta. Finalni susret Kupa evropskih šampiona, odigran 3. aprila 1985. u Atini, okončan je pobedom Cibone nad Realom 87:78. Junak trijumfa jugoslovenskog prvaka bio je maestralni Dražen koji je ’kraljevićima’ iz Madrida te večeri ubacio 36 poena. I u prethodne dve utakmice ovih rivala odigrane tokom grupne faze takmičenja mlađi od braće Petrović je bio nemilosrdan prema najpoznatijem španskom klubu – u Zagrebu je upisao čak 44 poena, dok se u Madridu zaustavio na broju 30.

I naredne sezone Cibona je ponovo bila suvereni vladar evropske košarke, a jedina razlika u odnosu na prethodnu godinu bila je u tome što je ekipa iz Zagreba ovoga puta u finalu Kupa šampiona u Budimpešti za protivnika imala tadašnjeg sovjetskog prvaka Žalgiris za koji je nastupao mladi centar Arvidas Sabonis. Iako je Dražen te večeri, za njegove standarde imao skroman učinak od 22 poena, “vukovi sa Tušanca” su sigurnom igrom savladali Litvance (94:82) i tako se drugu sezonu uzastopce popeli na evropski košarkaški Olimp. Cibosi su, doduše, te 1986. godine na domaćoj sceni osvojili samo Kup Jugoslavije, ali su i naredne sezone, i pored još jednog polovičnog učinka u nadmetanjima kod kuće (ponovo ostali bez šampionske titule), trijumfalno okončali nastup u Evropi. Petrović je u finalnom susretu Kupa pobednika kupova u koš Skavolinija ubacio 28 poena, pa je njegov tim nakon pobede nad Italijanima (89:74) treću godinu zaredom slavio uspeh u nekom međunarodnom takmičenju.

Dražen je 1986. u dresu sa šest buktinja prvi put zaigrao na Mundobasketu čiji je domaćin te godine bila Španija. Pružao je maestralne partije (izuzev u susretu sa SAD) i vodio Jugoslovene prema finalu u koje izabranici tadašnjeg selektora Krešimira Ćosića, na žalost ipak nisu stigli. Iako su u poslednji minut polufinalnog duela sa Sovjetima ušli sa devet poena prednosti dozvolili su ’Zbornaji komandi’ da najpre sa tri trojke anulira zaostatak, a zatim u produžetku ostvari pobedu. Prvi igrač ’Plavih’ je na kraju morao da se zadovolji još jednom bronzanom medaljom, dok mu je za utehu sa ovog šampionata ostala uspomena na prestižno individualno priznanje – proglašen je za najkorisnijeg igrača turnira.

Kada su reprezentativci SFRJ i  naredne 1987. svoje učešće na Evropskom prvenstvu u Grčkoj okončali na trećem mestu, nekima se učinilo da je Petrović pretplaćen isključivo na bronzana reprezentativna odličja. Da to, ipak, nije tako pokazao je nastup selekcije sa Balkana na Olimpijskim igrama u Seulu 1988. godine. Pod vođstvom novog selektora Dušana Ivkovića “Mocart iz Šibenika” i njegovi drugovi su konačno izborili nastup u finalu jednog velikog takmičenja. Od olimpijskog zlata ih je delila samo selekcija Sovjetskog Saveza koju su prethodno u grupnoj fazi turnira pobedili sa čak 20 poena razlike (92:72). Tadašnja Juga je sa optimizmom očekivala novi obračun starih rivala, međutim ’Zbornaja komanda’ se ponovo pokazala kao nepremostiva prepreka za naše košarkaše. Sovjeti su svoj poslednji meč na olimpijskim turnirima okončali pobedom (76:63) koja im je donela drugu zlatnu medalju u istoriji, a ostalo je zapisano da je Dražen tog dana u Seulu u koš budućeg slavljenika ubacio 24 poena.

Prvi košarkaš Jugoslavije je nakon četiri godine provedene u Ciboni, tokom kojih je prosečno postizao 37,7 poena u prvenstvima Jugoslavije, a 33,8 u evropskim klupskim takmičenjima, zaključio kako je došlo vreme za nove izazove. Mada je imao ponudu iz NBA ligaša Portlanda koji ga je prethodno 1986. godine izabrao u trećem krugu drafta, odlučio je da pre odlaska u Ameriku, odigra još jednu sezonu u Evropi. Iz Zagreba se preselio u Madrid gde je 1988. potpisao ugovor sa Realom vredan četiri miliona dolara.

Ken Levine/Getty Images

Posle samo sezone provedene u španskoj prestonici Dražen je neočekivano otkupio svoj ugovor sa ’kraljevskim klubom’ i preselio se u Portland. Pre debija u najjačoj ligi sveta, 1989. je najjzad sa reprezentacijom proslavio osvajanje titule na jednom velikom takmičenju. Jugosloveni su superiorno stigli do trona na Evropskom prvenstvu u Zagrebu, a njihov najveći as je, baš kao i na Mundobasketu u Španiji tri godine ranije, bio MVP turnira.

Prva sezona (1989/90) u Blejzersima nije donela željeni učinak najboljem košarkašu Starog kontinenta. U uigranoj startnoj petorci Portlanda čije su zvezde tada bile Klajd Dreksler i Teri Porter nije bilo previše prostora za novajliju iz Jugoslavije pa je Petrović prosečno nastupao 12 minuta po utakmici, te ubacio 7,4 poena po meču. Nezadovoljstvo zbog mršave startne godine u NBA ligi donekle je ublaženo nastupom za reprezentaciju na Svetskom prvenstvu Argentini gde je u leto 1990. možda i najbolja generacija u istoriji jugoslovenske košarke postala svetski šampion. Bio je to, kasnije će se pokazati, trijumfalni Draženov oproštaj od dresa umiruće SFRJ, ali i poslednja zlatna medalja koju je osvojio u karijeri.

Njegov status u Portlandu nije se, međutim, popravio u narednoj sezoni pa je nakon 38 utakmica (od kojih u 20 uopšte nije igrao) u razmeni igrača tri tima prešao u Nju Džersi Netse. U novom klubu je dobio znatno veću minutažu na parketu, što mu je jasno omogućilo da bude efikasniji strelac nego u Portlandu. Na kraju sezone u kojoj nije propustio nijednu utakmicu ostvario je prosek od 20,6 ubačenih poena po meču, bio prvi među bekovima po uspešnosti šuta iz igre (51%) i dobio epitet najkorisnijeg timskog igrača.

Netsi su zabeležili 14 pobeda više nego prethodne sezone i stigli do plej-ofa, a Šibenčanin je, po okončanju NBA sezone, u leto 1992. predvodio reprezentaciju Hrvatske na Olimpijskim igrama u Barseloni. Selekcija u kojoj su, uz njega, briljirali Kukoč i Rađa stigla je u svom debitantskom nastupu do finala, ali nije imača nikakvih šansi da u nadmetanju za zlato iznenadi američki “drim tim” za koji su nastupili Majk Džordan, Medžik Džonson, Leri Bird, Skoti Pipen, Karl Meloun… Tog 8. avgusta 1992. Dražen je u svom poslednjem velikom finalu ubacio 24 poena u koš sigurno najkvalitetnijeg tima u istoriji svetske košarke, međutim to nije bilo dovoljno da ’Šahovničari’ izbegnu ubedljiv poraz (85:117).

Svoju poslednju sezonu u životu (1992/93) Petrović je odigrao još bolje nego prethodnu. Poboljšao je prosečni učinak postignutih poena po meču (22,3), opet bio najbolji među bekovima po uspešnosti šuta iz igre (52%), a američki mediji su ga izabrali u treću NBA petorku za tu sezonu. Ipak nije skrivao razočaranje zbog izostanka poziva na Ol -Star utakmicu, kao i lošeg odnosa koji su prema njemu imali ljubomorni saigrači iz tima Netsa. Zbog toga je razmišljao da se vrati u evropsku košarku, tačnije prihvati ponudu Panatinaikosa čiji mu je vlasnik Pavlos Janakopulos navodno ponudio blanko ček.

Nakon što su je Nju Džersi u prvoj rundi plej-ofa eliminisan od Klivlenda Dražen je početkom juna 1993. godine otputovao u Poljsku gde je reprezentacija Hrvatske igrala kvalifikacioni meč za Evropsko prvenstvo. Posle utakmice odlučio je da se, umesto zajedno sa saigračima iz državnog tima, u domovinu vrati privatnim automobilom sa devojkom mađarskom manekenkom Klarom Salanci. Sedeo je na poziciji suvozača i spavao kada je 7. juna 1993. na Autoputu 9 kod nemačkog Dekendorfa (u blizini Ingolštada) kamion koji je prethodno probio centralnu ogradu udario u Folksfagen golf u kome se nalazio.

Tada 28-godišnji košarkaški as je iz sna otišao u večnost i legendu. Nekadašnji dečak iz Šibenika koji je, poput Radivoja Koraća, u saobračajnoj nesreći prerano okončao životni put i igračku karijeru, već više od četvrt veka počiva na zagrebačkom groblju Mirogoj. Ipak, i danas za sve one koji su imali priliku da uživaju u nastupima ovog “košarkaškog Mocarta”, kao i mlađe poštovaoce njegovih često spektakularnih majstorija, Dražen Petrović je u dalje živ i aktivan na nekom “nebeskom basketu”. Legende, jednostavno, nikada ne umiru!