Neponovljivi Tirke

Blog ostalo 13. dec. 202010:00 > 10:078 komentara
Podeli:
fudbalska reprezentacija Jugoslavije, Aleksandar Tirnanić
FSS

Pre 28 godina, 13. decembra 1992. zauvek nas je napustio Aleksandar Tirnanić, jedan od najvećih fudbalera Prve Jugoslavije i čovek sa najdužim selektorskim stažom na kormilu reprezentacije kasnije Titove države.

Tirke je bio sjajno desno krilo, ali i strelac koji je i u beogradskom BSK i nacionalnoj selekciji sačinjavao ubitačni tandem sa Blagojem Mošom Marjanovićem. Kao fudbaler BSK učestvovao je u osvajanju pet titula u šampionatima tadašnje kraljevine, dok je u dresu reprezentacije – za koju je nastupio 50 puta i postigao 12 pogodaka – ušao u istoriju kao član tima koji je na prvom Svetskom prvenstvu, održanom u Urugvaju 1930. godine, stigao do polufinala.

Fudbaler koji je odigrao 500 utakmica za BSK, ali i kraće vreme nosio dres njegovog velikog rivala, beogradske Jugoslavije, na terenu je bio prgav i ratoboran. Za razliku od  ponašanja na fudbalskim igralištima, u privatnom životu je ispoljavao osobine vedrog boema koji je svojim duhovitim šalama zasmejavao društvo. Sa  Mošom Marjanovićem je činio tandem i van terena. Njih dvojica su mnogo dana i noći proveli zajedno u beogradskoj kafani “Sablja dimiskija” kod Botaničke bašte, igrali bilijar i karte, šetali po korzou. Bili su toliko popularni da su im navijači u kafanama često naručivali i plaćali piće i jela. U to vreme takav način života nije smatran nesportskim ponašanjem fudbalera, pa dvojici asova uopšte nisu bile upućivane kritike zbog načina na koji su trošili svoje slobodno vreme. Važno je bilo da redovno treniraju i pružaju dobre partije na utakmicama, što su Tirke i Moša i činili.

Po okončanju igračke karijere Tirnanić je u Drugoj Jugoslaviji radio u FSJ.  Ostalo je zapisano da je – što samostalno, što kao član selektorskih komisija – sastavio najjbolju reprezentaciju čak 102 puta, što je rekord koji nijedan selektor nije nadmašio. Učesnik prvog Svetskog šampionata u Urugvaju, vodio je sa klupe ’Plave’ na Mundjalima u Švajcarskoj 1954. i Švedskoj četiri godine kasnije, finalnom tuniru Kupa evropskih nacija u Parizu 1960. godine, kao i na olimpijskim turnirima u Londonu (1948. godine), Helsinkiju (1952) i Rimu (1960) sa kojih su se naši tadašnji reprezentativci vratili sa dve srebra i jednom titulom olimpijskog šampiona.

Na ovom poslu važio je za stručnjaka koji reprezentativce nije opterećivao taktičkim zadacima, već im je davao slobodu u igri,  insistirajući samo na njihovom trčanju i zalaganju. Bio je veliki protivnik kopiranja stranih fudbalskih modela koji su kao modne trendove na jugoslovenske terene preneli neki naši treneri.

Mi moramo sačuvati igračima slobodu duha, taj naš smisao za improvizaciju i igru, dati im slobodu da samostalno rešavaju situacije na terenu. Moramo negovati agresivnu igru, nismo za defanzivno loptanje, to nije u našem mentalitetu“, smatrao je Tirke čiji je štićenik među mladim trenerima bio Miljan Miljanić, stručnjak koji će se kasnije u svom radu držati sasvim drugačije fudbalske filozofije.

Aleksandar Tirnanić rođen je 15. jula 1910 u Krnjevu, selu kod Smedereva, ali se njegova porodica dok je bio beba preselila u Beograd. Otac mu je poginuo u I svetskom ratu kao vojnik srpske vojske, a Aleksandar je kao dečak počeo da igra fudbal sa drugovima na terenima tadašnje Bare Venecije, koja se nalazila između današnjeg Beogradskog sajma i Železničke stanice. Dok je kao 13-godišnjak pikao loptu u malom klubu Olimpiji, zapazio ga je Radenko Mitrović i odveo u juniorski tim FK Jugoslavija, međutim, u ovoj sredini je ostao vrlo kratko. Prešao je u redove velikog rivala Jugoslavije, BSK, gde je startovao u trećem timu podmlatka. Njegov talent je vrlo brzo došao do izražaja pa je dečak koji je u međuvremenu napustio školu kako bi se potpuno posvetio treninzima, nezaustavljivo napredovao prema prvom timu.

Čovek koji će tokom igranja u dresu BSK postići 326 golova, 1927. je kao 17-godišnjak počeo da nastupa za prvi tim jednog od najboljih klubova Kraljevine Jugoslavije (u to vreme još Krajevine Srba, Hrvata i Slovenaca). Driblinzima, centaršutevima, ali i golovima, desno krilo BSK je privuklo pažnju selektora, te je već 6. oktobra 1929. debitovalo za A reprezentaciju u utakmici Balkanskog kupa u Bukureštu u kojoj je savladana Rumunija sa 2:1. U strelce se Tirnanić prvi put upisao 13. aprila 1930. u ubedljivoj pobedi (6:1) nad Bugarima, da bi se na leto te iste godine našao među reprezentativcima Jugoslavije koji su se poštanskim brodom “Florida” iz marsejske luke uputili u Urugvaj na prvi Šampionat sveta u fudbalu.

Jugoslavija je, uz Francusku, Belgiju i Rumuniju, bila jedna od četiri evropske države koje su se odazvale pozivu da nastupe na Mundijalu u dalekoj južnoameričkoj zemlji. Naš državni tim su – zbog bojkota koji je usledio nakon sukoba oko premeštanja Saveza iz Zagreba u Beograd – činili gotovo isključivo igrači iz klubova glavnog grada tadašnje države i od njih se na ovom takmičenju u jugoslovenskoj javnosti nije previše očekivalo.

Na startu su 14. jula 1930. za rivala u Montevideu imali selekciju Brazila, koja je u ovu utakmicu ušla kao veliki favorit. Ipak, na stadionu “Park central” su se prvi postizanju gola radovali Jugosloveni, a strelac tog istorijskog prvog pogotka za našu reprezentaciju na svetskim prvenstvima bio je Aleksandar Tirnanić koji je u 21. minutu matirao golmana Brazila. Učinio je to samo dan pre svog 20-tog rođendana, pa bi se moglo reći da je Tirke ovim pogotkom uručio sam sebi mali rođendanski pokolon. Devet minuta kasnije Bek je povisio vođstvo selekcije sa Balkana, koja je na kraju ostvarila neočekivani trijumf (2:1) u odmeravanju snaga sa reprezentacijom najveće južnoameričke države.

Posle pobede nad Bolivijom (4:0) naši fudbaleri su obezbedili plasman u polufinale gde ih je očekivao domaćin turnira. I u zemlji su nakon ovih uspeha porasli apetiti ljubitelja fudbala, pa je reprezentativcima pred polufinalni obračun u Montevideu iz Beograda poslat telegram podrške sa sledećom sadržinom: “Jugoslavijo u Montevideo, Bog te video, ugruvaj Urugvaj”.

Nažalost, Tirke, Moša i drugovi nisu uspeli da načine još jedno iznenađenje. Iako su 27. jula na stadionu “Sentenario” pred 80.000 gledalaca poveli pogotkom Vujadinovića u četvrtom minutu, na kraju su Urugvajci slavili ubedljivu pobedu (6:1) i kasnije (posle trijumfa  nad Argenticima u finalu) postali prvi šampioni sveta. I pored ovog poraza, naši reprezentativci su kao heroji dočekani po povratku u domovinu, a posebno je porasla popularnost Tirnaniću i Marjanoviću.

Ovim svojim asovima je u vreme kad još nije bilo fudbalskog profesionalizma, njihov klub počeo da isplaćuje plate, što jasno pokazuje koliko je čelnicima BSK bilo stalo da ih zadovoljne što duže zadrže u svojoj sredini. Najveći rivali Beogradskog sportskog kluba, su u prvenstvima države, pored Jugoslavije, bili zagrebački Građanski i splitski Hajduk. Na jednom od susreta sa ’Bilima’ u gradu pod Marjanom došlo je do žestoke tuče igrača dva kluba, u koju se umešala i žandarmerija. Njiho predvodnik, “policijski pisar”, kako se tada govorilo, počeo je da udara beogradske fudbalere, na šta je žestoko reagovao Tirke i uzvratio udarce ovom predstavniku vlasti. Najpre ga je ošamario, a potom šutnuo nogom u zadnjicu, posle čega je zbunjeni predvodnik žanadrma napustio igralište. Tirnanić je – kako je kasnije pričao – očekivao da će po okončanja meča imati još nevolja sa ovim “policijskim pisarom”, međutim, na kraju je, bez ikakvih daljih problema, sa saigračima otputovao iz Splita.

Iako nije bio član nijedne partije, družio sa komunistima Koćom Popovićem, Ivom Lolom Ribarom, Veselinom Maslašom, a podržao je i akciju bojkota Olimpijskih igara u Berlinu 1936. godine. Aleksandar je tih godina, ipak, svoje najveće kvalitete ispoljavao na fudbalskim terenima. Brazilcima je ponovo zabio pogotak u spektakularnoj pobedi od 8:4, ostvarenoj 3, juna 1934. u prijateljskoj utakmici  odigranoj na stadionu BSK pred 12.000 gledalaca. Zablistao je na  Balkanskom kupu, održanom u u sezoni 1934/1935, kada je sa tri postignuta gola dao veliki doprinos trijumfu jugoslovenske reprezentacije u ovom takmičenju.

Od dresa sa državnim grbom se oprostio 31. marta 1940. u utakmici sa Rumunijom (2:2), istom onom selekcijom protiv koje je deceniju ranije debitovao sa reprezentaciju. Prethodno je Tirnanić 1937. godine otišao iz BSK u redove njegovog najvećeg rivala, Jugoslavije. Vratio se naredne sezone, ali je ovoga puta igrao samo još jednu godinu za tim u kojem je proveo najveći deo svoje igračke karijere. Konačni rastanak sa Beogradskim sportskim klubom usledio je 1939. posle čega je period do napada Nemačke na Jugoslaviju proveo u dresu Jedinstva. Igračku karijeru je okončao tokom okupacije nastupajući u periodu od 1942. do 1943. za ekipu Sloge.

fudbalska reprezentacija Jugoslavije, Olimpijske igre 1960.
FSS

 

Po okončanju igračke karijere i oslobođenju zemlje ostao je i dalje u fudbalu. Tirke je imao tu čast da mu bude poveren zadatak da sastavi reprezentaciju za prvu posleratnu utakmicu koju je naš državni tim odigrao 9. maja 1946. sa Čehoslovačkom (2:0) u Pragu. Tada još nije bio zvanično promovisan u saveznog kapitena, već je ovaj posao obavljao u svojstvu činovnika u tek osnovanom Fudbalskom odboru pri Fiskulturnom savezu Jugoslavije. Kao član selektorske komisije odveo je Jugoslaviju na Igrama u Londonu 1948. godine do prve olimpijske medalje (srebrnog sjaja). Taj uspeh je ponovio četiri godine kasnije u Finskoj sa legendarnim olimpijskim timom iz Tamperea (Beara, Stanković, Crnković, Čajkovski, Horvat, Boškov, Ognjanov, Mitić, Vukas, Bobek i Zebec)  koji je, nakon istorijskih utakmica sa Sovjetskim Savezom (5:5 i 3:1), poražen u finalu od Puškašove Mađarske.

Sa ’Plavima’ je 1954. kao član petočlane selektorske komisije (uz njega su u njoj bili Leo Lemešić, Milovan Ćirić, Franjo Velfl i Branko Pešić) stigao do četvrtfinala Mundijala u Švajcarskoj gde su naše reprezentativce zaustavili budući svetski prvaci iz SR Nemačke. Isti rival mu je pokvario planove da u Švedskoj 1958. konačno odvede svoje izabranike među četiri najbolje reprezentacije naše planete. Imao je više razloga za zadovoljstvo 1960. godine kada je poslednji put obavljao ovaj posao na velikim takmičenjima. Na prvom finalnom turniru Kupa evropskih nacija u Parizu, Jugosloveni – koje su tada zajedno sa njim vodili Ljubmir Lovrić i Dragomir Nikolić – su, nakon spektakularnog duela sa ’Trikolorima’ (5:4), poklekli 10. juna pred Sovjetima (1:2) u odlučujućem dvoboju za evropski tron. Ipak, dva meseca kasnije nekadašnji klinac sa terena beogradske Bare Venecije se, na kraju svog aktivnog fudbalskog puta, konačno mogao radovati trijumfu na jednom velikom međunarodnom takmičenju. Naš olimpijski tim je u finalu turnira na Igrama u Rimu pobedio Dansku sa 3:1, pa je Tirke svoje deceniju ipo dugo selektorovanje okončao osvajanjem olimpijskog zlata.

Ima onih koji smatraju da ovako dugi staž u selektorskom poslu duguje pre svega svojoj elastičnosti, odnosno spremnosti da ugodi zahtevima koji su mu upućivani odozgo od strane “važnih drugova”. Možda u takvim ocenama i ima istine, međutum, nesporno je da je nekadašnje najbolje desno krilo Prve Jugoslavije bilo veoma uspešno u selektorskom radu. Selekcije koje je on izabrao (što sam, što kao član raznih komisija) izborile su plasman na završne turnire svih velikih takmičenja i na njima stizale najmanje do četvrtfinala, što je nešto sa čim bi danas svakako želeli da se podiče svi selektori reprezentacija sa prostora nekadašnje Juge.

Preostale godine do odlaska u zasluženu penziju Tirnanić je u FSJ proveo u ulozi savetnika. I nakon toga je naoružan bogatim iskustvom nastojao da savetima i izrečenim ocenama pomogne sportu u kome je u mladosti stekao slavu, a kasnije radio kao selektor. I nakon fizičkog odlaska, koji je usledio 13. decembra 1992. godine, ova fudbalaska legenda Beograda, Srbije i Jugoslavije nastavila je da živi u sećanjima njegovih poštovalaca. Baš kao i u filmu ( i TV seriji) “Montevideo, Bog te video”, u kojem su gledaoci mogli bar nakratko da se sažive sa vremenom u kome su Tirke, Moša i njihovi drugari izvodili majstorije na fudbalskim terenima Jugoslavije i Urugvaja ali i stizali da ižive svoje mladalačke dane u privatnom životu.

Komentari

Vaš komentar