Kraljica Dunava

Domaćini 14. jun. 202112:00 > 13:321 komentar
Podeli:
Budimpešta
UEFA EURO 2020

Budim i Pešta. Budimpešta. Glavni grad Mađarske i ne samo to, već i politički, administrativni, industrijski i komercijalni centar zemlje. U Budimpešti trenutno živi oko petina stanovništva cele Mađarske.

O gradu

Na mestu gde se danas nalazi Budimpešta nađeni su dokazi o životu još iz vremena neolita, a u stvari ona leži na ostacima antičkog grada Ankvinkuma. Prvi stanovnici tog dela Panonske nizije bili su Kelti, potom su stigli Rimljani, a Ugari su sa Urala spustili u IX veku. Invazija Mongola u XIII veku i te kako je uticala na istoriju grada, koji je dva veka kasnije potpao pod vlast Otomanskog carstva, koje je trajalo 150 godina.

Posle pobede Svete lige nad otomanskom vlašću usledio je napredak celog predela, što je 1873. godine dovelo do ujedinjenja Budima i Pešte, koji su do tada bili odvojeni gradovi. Oni su tada, a i sada su, spojeni nizom mostova, među kojima je sigurno najpoznatiji Lančani most. U vreme kada je Budimpešta postala jedan grad bila je deo Austrougarskog carstva, a uprkos njegovom raspadu postala je drugi najveći grad u centralnoj Evropi. Zapravo je mnogo profitirala i od raspada Sovjetskog bloka i distanciranja Mađarske od socijalizma, pa tako donosi više od polovine prihoda od turizma u celoj zemlji, najviše zahvaljujući strancima.

Budimpešta predstavlja dva kontrasta – brdoviti Budim na zapadu i relativno ravnu i znatno veću Peštu na drugoj strani Dunava. Budim je poprilično zadržao svoj istorijski izgled, kojim dominira Buda zamak, koji je izgrađen u XVIII veku tokom vladavine Marije Tereze i uništen tokom II svetskog rada, ali obnovljen u nešto jednostavnijem stilu. Od tada je dvorac takođe dom Nacionalne biblioteke, Muzeja istorije i Nacionalne galerije. U okviru istog kompleksa nalaze se i Crkva svetog Matije i Ribarski bastion, dok je južno Gelert Hil odakle se prostire panoramski pogled ka Pešti, a iznad njega Citadela, koju je izgradila austrijska vojska sredinom XIX veka da bi nadgledala grad. U blizini Citadele nalazi se Spomenik slobode kojim je obeležena pobeda sovjetske vojske nad nemačkim snagama 1945. godine.

Između Budima i Pešte nalaze se brojni mostovi, ali i Margit Ciget, zapravo ostrvo-park koje je bilo domaćin brojnim takmičenjima u vaterpolu i plivanju. Samom obalom Dunava sa druge strane dominira Parlament, dizajniran u neo-gotskom stilu, po ugledu na Vestminstersku palatu u Londonu. Jedna od najlepših zgrada parlamenta u svetu dugo je propadala, ali je posle višegodišnjeg renoviranja nedavno konačno dobila novi sjaj.

Centar Budimpešte prostire se nedaleko od zgrade parlamenta, u njemu vredi videti Bazliku svetog Stefana, dok je Vaci utca nezaobilazna stanica. Blizu nje je i Srpska pravoslavna crkva. Andraši bulevar je jedna od najvažnijih ulica u Budimpešte, a ona ide centra do Trga heroja posvećen mađarskim kraljevima i drugim važnim ličnostima iz istorije zemlje. Sa leve strane trga nalazi se Muzej lepih umetnosti, a Palata umetnosti sa desne, a iza njega Gradski park, u okviru kojeg možete da posetite dvorac Vajdahunjad i Zoo vrt, definitivno jedan od najlepših u Evropi, kao i zabavni park.

Osnovan: 17. novembar 1873.
Stanovnika: 1.768.000 (po popisu iz 2020.)
Nadmorska visina: 96m/527m

Fudbal u gradu

Tokom istorije sedam klubova iz Budimpešte je stizalo do trona u prvenstvu Mađarske, a oni između sebe imaju čak 101 titulu, a svi ostali 18. Apsolutni rekorder sa 32 naslova prvaka je Ferencvaroš, ubedljivo najpopularniji klub u gradu, koji je 23 puta osvajao Kup Mađarske i dva puta Liga kup. Taj klub ima i jedan evropski trofej osvojen u Kupu sajamskih gradova u sezoni 1964/65, dok je poražen u finalu Kupa pobednika kupova od Dinama iz Kijeva 1975. Po broju titula Ferencvarošu je najbliži MTK, sa 23 trofeja u prvenstvu, uz 12 u Kupu, a isto kao gradski rival igrao je finale Kupa pobednika kupova, ali je takođe poražen – od Sportinga 1964.

Treći po broju titula ne samo u Budimpešti, već i u celoj Mađarskoj je Ujpešt sa 20, a sledi Honved sa 14. Fudbaleri Ujpešta su 11 puta podizali trofej namenjen osvajaču Kupa, poslednji put u tek završenoj sezoni, dok je Honved to uspeo osam puta. Od klubova iz Budimpešte do trona su došli još Vašaš šest puta, Čepel četiri i Budapešti TC dva puta, ali još na početku XX veka – 1901. i 1902. godine i već duže vreme ne postoji, ali je zanimljivo da je taj klub bio prvi rival MTK u istoriji. Pored pomenutih klubova, u elitnom rangu mađarskog fudbala se prošle godine takmičio i Budafok, ali se vratio u drugu ligu, pošto je zauzeo poslednje mesto.

Stadion

Budimpešta je u poslednjih nekoliko godina dobila dva moderna stadiona – Ferencvaroš i „Puškaš arenu“. Prvi je izgrađen na mestu nekadašnjeg stadiona „Florijan Albert“, koji je srušen 2013, a nešto više od godinu dana je potom prošlo do njegovog ponovnog otvaranja. Pet kilometara dalje do 2016. nalazio se NEP stadion (Narodni stadion), poznat i kao „Ferenc Puškaš“, koji je srušen da bi se napravilo mesta za „Puškaš arenu“ .

Puškaš arena, Budimpešta
UEFA EURO 2020

Prvobitni stadion je izgrađen u periodu od 1948. do 1953, uprkos tome što su planovi za njega postojali još krajem XIX veka kada se pojavila mogućnost da Budimpešta organizuje Olimpijske igre. Iako je Vlada 1924. godine uvela sportski porez, koji je trebalo da bude uložen u izgradnju stadiona, to se nije desilo, već je početak konstrukcije čekao skoro dve i po decenije. Kada je otvoren, taj stadion je imao kapacitet od 100.000 mesta, ali je pre rušenja on smanjen na nešto manje od 40 odsto.

Još 2002. godine stadion je preimenovan u „Ferenc Puškaš“, po najboljem napadaču svih vremena, a posle rušenja i ponovne izgradnje novi stadion je dobio ime „Puškaš arena“. Troškovi izgradnje iznosili su više od pola milijardi evra, a pored toga što je sada dom mađarske reprezentacije, kao i Ferencvaroša u evropskim takmičenjima, na njemu se igraju finalni mečevi Kupa Mađarske. Do sada najveća utakmica odigrana na „Puškaš areni“ je duel između Bajerna i Sevilje u prošlogodišnjem Superkupu Evrope.

Kapacitet: 67.215
Otvoren: 16. novembar 2019.

EURO 2020 raspored

Mađarska – Portugal (grupa F, 15. jun)
Mađarska – Francuska (grupa F, 19. jun)
Portugal – Francuska (grupa F, 23. jun)
jedan meč osmine finala (27. jun)

Poznate ličnosti

Mnoge slavne ličnosti iz raznih sfera rođene su u Budimpešti, ali iz sveta sporta niko nije bio ravan Ferencu Puškašu. U prestonici Mađarske rođena su i dvojica njegovih saigrača i članova moćne mađarske reprezentacije iz pedesetih godina prošlog veka – Ladislav Kubala i Šandor Kočiš, kao i aktuelni član nacionalnog tima Peter Gulaši.

Kada se izuzmu fudbaleri, najpoznatiji sportista iz Budimpešte svakako je Laslo Pap, osvajač zlatnih medalja na tri izdanja Olimpijskih igara zaredom (1948, 1952, 1956). U 29 borbi Pap je ostvario 27 pobeda, od toga 15 nokautom, a dve su završene nerešeno. Više od pola veka pre nego što se on našao na olimpijskom tronu, Alfred Hajoš je Mađarskoj doneo prvu zlatnu medalju na Igrama, i to u plivanju, pošto je u Atini 1896. trijumfovao na 100 i 1.200 metara.

Laslo Pap

Getty Images / Handout

Mnogo kasnije, da se u Budimpešti stvaraju sjajni plivači potvrdila je Kristina Egersegi, koja je jedna od tri osobe koja je uspela da tri puta zaredom na Olimpijskim igrama trijumfuje u istoj disciplini. Njoj je to pošlo za rukom na 200 metara leđno, a osvojila je još po jedno zlato na 100 metara istim stilom i 400 mešovito. Sa Svetskih prvenstava ima dva zlata, a punih 17 godina u njenom vlasništvu je bio svetski rekord na 200 metara leđno. Iz prestonice Mađarske je i košarkaš Barselone Adam Hanga, koji je prethodno tokom karijere igrao, između ostalog, za Manresu, Baskoniju i Avelino.

Pored sportista, među najslavnije ličnosti rođene u Budimpešti definitivno spadaju Hari Hudini i Za Za Gabor. Hudini je bio iluzionista, tvrdio je da je rođen u Americi, ali se ispostavilo da to nije istina i da su njegovi roditelji, mađarski Jevreji, emigrirali tek kada je on imao četiri godine. Njegovo pravo vreme bilo je Erih Vajs, a ostao je upamćen po svojim trikovima oslobađanja iz situacija bez izlaza. Za Za Gabor je bila Mis Mađarske, koja je jednako bila poznata po svojoj glumačkoj karijeri i brakovima, pošto je za nepunih 100 godina života imala devet muževa.

Slavni fudbaleri

Ferenc Puškaš nije bio samo jedan od najslavnijih fudbalera iz Budimpešte ili Mađarske, već iz cele Evrope i zasluženo ga svi ubrajaju među najbolje u istoriji. Ostavio je neizbrisiv trag kako u Honvedu, tako i Realu, a u oba ta kluba proveo je više od decenije. Sa Honvedom je 1943. do 1955. pet puta bio šampion Mađarske, a zatim je u ’kraljevskom klubu’ za osam godina učinio isto, ali je takođe i tri puta stigao do evropskog trona.

Sa mađarskom reprezentacijom se okitio olimpijskim zlatom na Igrama u Helsinkiju 1952, pobedom nad Jugoslavijom u finalu. Mađari su izgledali nezaustavljivo, ali im je u finalu Svetskog prvenstva dve godine kasnije na put stala Zapadna Nemačka. Kao trener Puškaš nije imao ni približne uspehe, a vodio je veliki broj klubova, među kojima se izdvojio Panatinaikos, a kasnije i reprezentaciju svoje zemlje.

Ferenc Puškaš
REUTERS/Alex Morton / Action Images

I dok je Puškaš bio vođa Reala, njegov saigrač iz reprezentacije Kubala bio je predvodnik sjajne generacije Barselone, za koju je igrao od 1951. do 1961. godine. Sa katalonskim klubom legendarni mađarski fudbaler se četiri puta popeo na tron u Španiji, a osvojio je i dva Kupa sajamskih gradova. Između ostalog, igrao je i za Ferencvaroš, Vašaš i Espanjol, a pored Mađarske branio je boje još nekoliko reprezentacija – čehoslovačke, španske i katalonske. Kasnije je čak 11 godina bio selektor Španije, a takođe je u dva navrata vodio Barselonu.

Treći član moćnog mađarskog tima koji je rođen u Budimpešti bio je Kočiš, koji je igrajući za Honved 1952. i 1954. godine bio najbolji strelac u svim evropskim ligama. Uz to, postigao je najviše golova na Svetskom prvenstvu 1954. – 11, a tada je postao i prvi strelac dva het-trika na Mundijalu, a imao ih je ukupno sedam u dresu nacionalnog tima. Najveći deo karijere proveo je u Barseloni, sa kojom je dva puta bio šampion, a prethodno je do trona u domovini došao prvo kao igrač Ferenvaroša, a zatim tri puta u dresu Honveda.

Decenijama kasnije, reprezentacija Mađarske nije ni izbliza na približnom nivou kao generacija koju su predvodila trojica pomenutih fudbalera, ali se drugi put zaredom plasirala na Evropsko prvenstvo. Jedna od glavnih uzdanica tima je Peter Gulaši, koji već šest godina brani boje RB Lajpciga, u koji je stigao iz bratskog kluba Salcburga. Gulaši je ponikao u MTK, ali zapravo nije odigrao nijedan meč pre nego što je otišao u Liverpul, u kojem ga je zadesila ista sudbina. Naredne sezone je proveo na pozajmicama u raznim engleskim klubovima, pre nego što se ’pronašao’ u redovima ’Bikova’, a sa onim austrijskim je dva puta bio šampion Austrije.

Gde gledati EURO 2020?

Sve utakmice Evropskog prvenstva u fudbalu možete da pratite na kanalu Nova S. Gledaoci koji nisu na SBB mreži, takmičenje najboljih evropskih reprezentacija mogu da gledaju bilo gde i preko bilo kog interneta u Srbiji uz specijalni EON TV paket – EON Evropsko. (PROMO)

Komentari

Vaš komentar